Kenevir Yasallaşınca Kim Kazanmalı? San Francisco Equity Programı

Kenevir yasak olduğunda bazı insanlar hapse girdi. Kenevir yasal olduğunda ise bazı şirketler milyonlar kazandı. Peki bu yeni pazarda geçmişte zarar görenlerin yeri nerede?

San Francisco Cannabis Equity Programı tam bu soruya cevap arıyor. Programın arkasındaki fikir basit ama zor bir soruya dayanıyor: Yasak döneminde kenevir suçları nedeniyle zarar gören insanlar, kenevir yasal hale geldiğinde bu yeni ekonomide tamamen dışarıda mı kalmalı?

Bu makale, San Francisco örneğini bir kullanım veya satış önerisi olarak değil, sosyal adalet, hukuk, ekonomi ve kamu politikası başlığı olarak inceliyor.

Yasallaştırma Kime Yarar?

Bir ülkede veya şehirde kenevir yasal pazara alındığında, yeni bir ekonomi doğar. Lisanslar verilir. Dükkanlar açılır. Tedarik zinciri kurulur. Hukukçular, yatırımcılar, mülk sahipleri ve işletmeciler bu yeni alana girer.

Fakat bu pazara girmek herkes için aynı derecede kolay değildir. Sermayesi olan kişi kira ödeyebilir. Hukuk desteği alabilir. Başvuru dosyası hazırlayabilir. Uzman danışman tutabilir. Belediyenin istediği belgeleri daha hızlı tamamlayabilir.

Geçmişte yasağın en sert etkisini yaşayan kişiler ise çoğu zaman bu kaynaklara sahip değildir. Sabıka kaydı, düşük gelir, krediye erişim sorunu, aile yükü veya pahalı kira gibi engellerle karşılaşabilirler.

Bu yüzden yasallaştırma şu soruyu doğurur: Yeni yasal pazar sadece sermayesi olanlara mı açılacak, yoksa geçmiş zararlar da hesaba katılacak mı?

Equity Program Nedir?

San Francisco Cannabis Equity Programı, geçmişte kenevir yasağından orantısız şekilde zarar gören kişilerin yasal sektöre girmesini desteklemek için kuruldu.

San Francisco Police Code Sec. 1604, programın amacını açıklar. Buna göre program, uyuşturucuyla savaş döneminde haksız biçimde yük taşıyan toplulukların kenevir sektöründeki fırsatlara daha adil erişimini desteklemek için tasarlanmıştır.

California Department of Cannabis Control da cannabis equity sayfasında benzer bir çerçeve kurar. California’ya göre equity çalışmaları, kenevirin suç sayılmasından zarar gören kişi, aile ve toplulukların sektöre giriş engellerini azaltmayı hedefler.

Kısaca: Equity Program, yasallaştırmadan doğan ekonomik fırsatların yalnızca güçlü şirketlere gitmemesi için kurulmuş bir onarım politikasıdır.

Equity Applicant Kimdir?

San Francisco’da Equity Applicant, her başvuran kişiye verilen genel bir unvan değildir. Belirli şartlar gerekir.

San Francisco Office of Cannabis’in Equity Applicant formu, başvuru sahibinin belgelerle bazı bilgileri kanıtlaması gerektiğini belirtir. Form, kişinin household assets, household debts ve 6 equity kriterinden 3’ünü nasıl karşıladığını belgelemeyi ister.

San Francisco Police Code Sec. 1604 daha ayrıntılıdır. Buna göre Equity Applicant olmak için kişi gerçek kişi olmalı, belirli varlık sınırlarını aşmamalı ve başvurduğu işletmede belirli sahiplik veya yönetim şartlarını karşılamalıdır.

Ek olarak, başvuru sahibinin 6 kriterden en az 3’ünü karşılaması gerekir. Bu kriterler arasında şunlar bulunur:

• Başvuru sırasında hane gelirinin San Francisco bölgesi medyan gelirinin %80’ini aşmaması.
• 1971 ile 2016 arasında kenevirle bağlantılı bir suç nedeniyle tutuklanmış, mahkum olmuş veya çocuk mahkemesi sürecinden etkilenmiş olmak.
• 1995 sonrası San Francisco’da ev kaybı, destekli konut, barınak veya benzeri konut güvencesizliği yaşamış olmak.
• Anne, baba, kardeş veya çocuğun 1971 ile 2016 arasında kenevirle bağlantılı bir suçtan etkilenmiş olması.
• 1971 ile 2016 arasında San Francisco Unified School District kapsamındaki bir okulda toplam veya kesintisiz 5 yıl okumuş olmak.
• 1971 ile 2016 arasında San Francisco’da yoksulluk oranı belirli eşiğin üzerinde olan census tract bölgelerinde toplam veya kesintisiz 5 yıl yaşamış olmak.

Bu kriterler, programın sadece “iş kurmak isteyen herkese destek” olmadığını gösterir. Hedef, yasağın sosyal ve ekonomik etkilerini yaşamış kişileri yasal pazara yaklaştırmaktır.

Equity Incubator Modeli Nasıl Çalışır?

Equity Applicant olmak tek başına yeterli olmayabilir. Bir kişinin lisans alması için iş yeri, güvenlik planı, operasyon bilgisi, kira gücü, danışmanlık ve teknik destek gerekebilir.

Bu yüzden San Francisco modelinde Equity Incubator yaklaşımı vardır. San Francisco Police Code Sec. 1604, Equity Incubator’ı, kendisi Equity Applicant olmayan ama bir equity başvuru sahibine belirli destekler sağlamayı taahhüt eden başvuru sahibi olarak tanımlar.

Bu destekler farklı şekillerde olabilir. İşletme, equity başvuru sahibine ticari alan sağlayabilir. Güvenlik kaynakları sunabilir. İş planı, operasyon danışmanlığı, personel desteği veya teknik yardım verebilir. Bazı durumlarda rent-free commercial space, yani kira alınmayan ticari alan sağlanması da mümkündür.

Amaç şudur: Sermayesi ve altyapısı olan işletmeler, geçmişte zarar görmüş kişilerin pazara girişine katkı sunsun.

Ancak burada da dikkat gerekir. Kuluçka modeli, iyi tasarlanmazsa equity başvuru sahibini güçlü sermaye karşısında zayıf bırakabilir. Bu nedenle şeffaf sözleşme, gerçek destek, çıkar çatışmasının önlenmesi ve kamu denetimi önemlidir.

Reese Benton ve Posh Green Örneği

San Francisco modelinin en çok anlatılan örneklerinden biri Reese Benton ve Posh Green Cannabis Boutique’tir.

California Department of Cannabis Control’un Direct Grants sayfasına göre Reese Benton, San Francisco Office of Cannabis’in equity programıyla çalışarak lisans aldı ve Posh Green Cannabis Boutique’i açtı. Aynı kaynak Benton’ı, San Francisco’da dispanser açan ilk siyah kadın olarak anlatır.

Bu örnek önemlidir. Çünkü yasağın etkilediği topluluklardan gelen bir girişimcinin, yasal pazara yalnızca müşteri olarak değil, işletme sahibi olarak da girebildiğini gösterir.

DCC kaynağı, San Francisco’daki equity işletmelerinin belirli şartları karşıladığında doğrudan hibe alabildiğini de aktarır. Bu hibeler kira, sermaye iyileştirmesi, düzenleyici uyum, ekipman, ücretler, hukuki destek, bankacılık, muhasebe ve vergi gibi giderlerde kullanılabilir.

Fakat Benton örneği programın tüm sorunları çözdüğü anlamına gelmez. Aynı kaynak, equity işletmelerinin büyük ortak bulmaya veya yatırımcı baskısına maruz kalmadan ayakta kalabilmesi için daha fazla desteğe ihtiyaç duyabildiğini gösterir.

Programın Güçlü Tarafı

San Francisco Equity Programı’nın güçlü tarafı, yasallaştırmayı sadece piyasa açılışı olarak görmemesidir.

Program şunu kabul eder: Kenevir yasağı herkesi aynı şekilde etkilemedi. Bazı mahalleler, bazı aileler ve bazı kişiler daha ağır sonuçlarla karşılaştı. Eğer yeni yasal pazar kurulurken bu geçmiş hiç dikkate alınmazsa, eski zararların üstüne yeni bir dışlanma eklenebilir.

Bu nedenle program lisans sürecinde öncelik, belge doğrulama, destek programları, danışmanlık ve hibe gibi araçlar kullanır. California DCC’nin cannabis equity sayfası da sermaye, yer bulma, karmaşık kuralları anlama, iş ilişkileri kurma ve teknik destek eksikliğini pazara girişte temel engeller arasında sayar.

Bu açıdan programın güçlü mesajı şudur: Yasallaştırma, geçmiş zararları görmezden gelen bir ekonomik yarış olmamalıdır.

Programın Zayıf Tarafı

Program iyi niyetli olsa da kusursuz değildir. Çünkü yasal kenevir sektörü pahalı, karmaşık ve rekabetçi bir alandır.

Bir equity başvuru sahibi lisans önceliği alsa bile yüksek kira ödemek zorunda kalabilir. Uygun ticari alan bulamayabilir. Avukat, muhasebeci, güvenlik planı, yerel izinler, eyalet lisansı ve operasyon maliyetleri ciddi yük oluşturabilir.

Finansmana erişim de büyük sorundur. Kenevirin federal düzeydeki hukuki durumu nedeniyle bankacılık ve kredi kanalları her zaman kolay çalışmayabilir. Bu durum küçük girişimcileri daha güçlü yatırımcılara bağımlı hale getirebilir.

Büyük sermaye baskısı da ayrı bir risktir. Büyük şirketler, lisans, kira, pazarlama ve tedarik zinciri konusunda daha avantajlı olabilir. Equity başvuru sahipleri pazara girebilse bile pazarda tutunmakta zorlanabilir.

Bu yüzden dengeli sonuç şudur: Equity programı adaletsizliği tek başına ortadan kaldırmaz. Ancak adaletsizliği görmezden gelmemek için önemli bir araç olabilir.

Türkiye Açısından Ders

Türkiye’de kenevir tartışması sadece “yasak mı, serbest mi” diye ele alınmamalı. Eğer bir gün tıbbi, endüstriyel veya daha geniş bir düzenleme konuşulacaksa, geçmiş mağduriyetler, küçük üretici, hasta erişimi, yerel girişimci, denetim ve sermaye dengesi birlikte düşünülmeli.

Bu, San Francisco modelinin Türkiye’ye doğrudan taşınması gerektiği anlamına gelmez. Türkiye Cumhuriyeti mevzuatı, kurumları, sağlık sistemi ve sosyal yapısı farklıdır.

Yine de San Francisco örneği bir ders verir: Yeni bir yasal alan kurulduğunda, kimin içeri alınacağı en az yasanın kendisi kadar önemlidir.

Tıbbi alanda hasta erişimi, endüstriyel alanda küçük üretici, araştırma alanında üniversiteler, denetim alanında kamu otoriteleri ve ekonomik alanda yerel girişimciler birlikte düşünülmelidir.

Sonuç

San Francisco örneği şunu hatırlatıyor: Yasallaştırma sadece kanunu değiştirmek değildir. Asıl mesele, yeni sistem kurulurken kimin içeri alınacağı ve kimin dışarıda bırakılacağıdır.

San Francisco Cannabis Equity Programı, kenevir yasallaştırmasının sadece yeni bir pazar açmak olmadığını gösteren önemli bir örnektir. Geçmişte yasak politikalarından zarar gören kişilerin yasal pazarda tamamen dışarıda bırakılmaması için tasarlanmış bir onarım politikasıdır.

Ancak iyi niyetli bir program bile sermaye, kira, lisans maliyeti ve bürokrasi engelleri nedeniyle zorlanabilir. Bu yüzden en dengeli yorum şudur: Equity programı tek başına mucize değildir, ama yasallaştırmanın adalet boyutunu görünür kılan önemli bir denemedir.

Uyarı

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Kenevir kullanımını, yetiştirilmesini, teminini veya satışını teşvik etmez. San Francisco ve ABD’deki düzenlemeler Türkiye Cumhuriyeti mevzuatını yansıtmaz. Türkiye’de mevzuata aykırı kenevir temini, bulundurulması, yetiştirilmesi veya kullanılması ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir.