Türkiye'de Kenevir Yasallaştırma Faaliyetleri

Kenevir, Anadolu topraklarında yüzyıllarca önemli bir rol oynayan tarım bitkilerinden biriydi. Ancak 20. yüzyılın ortalarından itibaren, dünyadaki uyuşturucu karşıtı politikaların etkisiyle Türkiye’de kenevir üretimi neredeyse tamamen durdu. Son yıllarda ise kenevirin tıbbi, endüstriyel ve ekonomik potansiyelinin yeniden değerlendirilmesiyle yasallaştırma çalışmaları hız kazandı. Bu yazıda süreci kronolojik olarak ele alıyoruz. Kenevirin Türkiye’deki tarihsel arka planı için geçmişten bugüne Türkiye’de kenevirin tarihi yazımıza bakabilirsiniz.

Yasaklamanın Kökleri (1930-1970)

Kenevirin Türkiye’de yasaklanması, dünyadaki gelişmelere paralel şekillendi. 1930’larda ABD’de başlayan kampanyalar, 1961’de Birleşmiş Milletler’in Uyuşturucu Maddeler Tek Sözleşmesi ile uluslararası boyut kazandı; bu sözleşme keneviri sıkı denetim gerektiren maddeler arasına aldı. Türkiye de sözleşmeye taraf olarak yasalarını buna göre düzenledi ve 1971 tarihli 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun keneviri kapsamına aldı. Bu düzenlemelerde tıbbi ve endüstriyel kenevir ayrımı net yapılmadığı için bitki topyekûn kısıtlandı.

1980-2000: Göz Ardı Edilen Potansiyel

1980 sonrasında narkotikle mücadele politikaları ön plandaydı ve kenevir, esrarla özdeşleştirildiği için olumsuz bir algıya sahipti. Aynı yıllarda Kanada, Almanya ve Hollanda gibi ülkeler endüstriyel kenevir için ayrı mevzuatlar oluştururken, Türkiye’de bu alan büyük ölçüde atıl kaldı.

2016: Kontrollü Üretimin Dönüm Noktası

29 Eylül 2016’da Resmî Gazete’de yayımlanan Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolü Hakkında Yönetmelik, ilk ciddi adımı oluşturdu. Bu yönetmelikle:

• Başlangıçta 19 ilde kontrollü endüstriyel kenevir üretimine izin verildi,
• Üretim için Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan izin şartı getirildi,
• Yalnızca lif ve tohum amaçlı üretime izin verildi,
• THC oranı düşük sertifikalı tohum kullanımı zorunlu kılındı.

Bu gelişme, destekleme politikalarının sınırlılığı ve bürokratik süreçler nedeniyle beklenen ölçüde yaygınlaşamadı.

2019: Siyasi Gündeme Dönüş

2019’da dönemin Cumhurbaşkanı’nın kenevir üretiminin yeniden yaygınlaştırılmasına yönelik açıklamaları, konuyu Türkiye gündemine geri taşıdı. Tarım ve Orman Bakanlığı ile bazı üniversiteler Ar-Ge projeleri başlattı; Samsun, Amasya, Kastamonu gibi illerde ekim teşvik edildi ve biyoplastik, tekstil, yapı malzemesi gibi sanayi kullanımları konuşulmaya başlandı.

2023-2024: Tıbbi Kenevir ve Yetiştiricilik Yönetmeliği

2023’te tıbbi amaçlı kenevir çiçeği üretimi kamuoyunda güçlü biçimde tartışıldı; çünkü mevcut yönetmelikler yalnızca sap, lif ve tohumu kapsıyor, kannabinoid içeren çiçek kısmı kapsam dışı kalıyordu. Bu tartışmalar somut bir adıma dönüştü: 13 Eylül 2024 tarihli “İlaç Etkin Maddesi Üretimi Amaçlı Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik”, tıbbi amaçlı yetiştiriciliği düzenledi ve yerli üretimin önünü açtı.

2025-2026: Tıbbi Kullanımı Düzenleyen Yasa ve Yönetmelik

Sürecin en belirleyici adımları 2025-2026’da atıldı:

• 20 Temmuz 2025: Kenevirden elde edilen tıbbi ürünlerin eczanelerde reçeteyle satışını düzenleyen yasa TBMM’den geçti; 24 Temmuz 2025’te Resmî Gazete’de yayımlandı.
• 31 Ocak 2026: Kenevirden Elde Edilen Ürünlere Dair Yönetmelik yürürlüğe girdi; THC üst sınırı %0,3, eczane-reçete sınırlaması ve elektronik izlenebilirlik bu yönetmelikle netleşti.

Böylece “yasallaştırma faaliyetleri” soyut bir tartışma olmaktan çıkıp somut bir yasal çerçeveye dönüştü. Sürecin ayrıntılı özeti için Türkiye’de tıbbi kenevirde yeni çağ yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç

Türkiye, kenevirde uzun bir yasak döneminin ardından, 2016’daki endüstriyel serbestleşme ve 2024-2026’daki tıbbi düzenlemelerle yeni bir aşamaya geçti. Süreç, bir “olasılık” olmaktan çıkıp yürürlükteki mevzuata dönüştü. Bundan sonraki belirleyici konu, bu çerçevenin uygulamada nasıl işleyeceği ve yerli üretimin ne ölçüde gelişeceği olacak.